Quản cáo bên trái scrollbar
Quảng cáo bên phải scrollbar

Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 với doanh nghiệp việt

Ngày đăng: 2021-01-28 02:41:17

Gần đây, cụm từ “Cách mạng công nghiệp lần thứ 4”, “Cách mạng công nghiệp 4.0” hay “Cách mạng số”… xuất hiện nhiều đến nỗi mà bất cứ mỗi một bài phát biểu hay báo cáo, văn kiện, nghị quyết lớn nhỏ nào của các cấp nếu thiếu cụm từ này là cảm giác chưa đầy đủ, chưa bắt nhịp thời đại. Có rất nhiều người đã viết, đã nói và trình bày về vấn đề này, nhưng chúng tôi cũng mạnh dạn cung cấp thông tin về một số nét cơ bản về cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (CMCN 4.0).


TSKH. Phan Xuân Dũng Ủy viên BCHTW Đảng khóa XII, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội
 

1. Một số nét về cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4

Thế giới chúng ta có sự phát triển cao và văn minh như hiện nay là kết quả của sự kết tinh từ sự biến đổi không ngừng, liên tục với một xu thế chung là càng ngày càng tiến bộ và có gia tốc càng tăng. Những gì có được hôm nay thì mới ngày hôm qua có thể là câu chuyện hoang tưởng hay mê tín dị đoan. Những gì hôm nay được xem như viễn tưởng thì ngày mai cũng có thể là thực tế trong cuộc sống.
Dù có những bước thăng trầm, nhưng sự biến đổi của thế giới loài người là sự phát triển liên tục dựa trên nền tảng khoa học và công nghệ (KH&CN) (trước kia là khoa học và kỹ thuật) - nền tảng của trí tuệ con người. Sự sáng tạo dựa trên trí tuệ con người không bao giờ cạn kiệt như một động cơ vĩnh cửu, đó là điều kỳ diệu tạo nên các cuộc cách mạng khoa học và kỹ thuật (KH&KT), cách mạng KH&CN. Hệ quả của nó chính là các cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN), và tiếp theo là làm biến chuyển lịch sử loài người.

Cách mạng công nghiệp là khái niệm về cuộc cách mạng liên quan chủ yếu đến sản xuất; đi cùng với nó là sự thay đổi cơ bản các điều kiện kinh tế - xã hội (KT-XH), văn hóa, kỹ thuật và công nghệ. Nếu cuộc cách mạng về KH&KT, về KH&CN thường được bắt nguồn từ các phát minh vĩ đại thì kết quả của CMCN phải có cú “sốc”, có bước đột phá về xã hội, về kinh tế, về văn hóa...

Cuộc CMCN lần thứ 4 bắt đầu vào đầu Thế kỉ 21, trên nền tảng của CMCN lần thứ 3, được hình thành trên sự cải tiến của cuộc cách mạng số, với những công nghệ mới như in 3D, robot, trí tuệ nhân tạo, Internet kết nối vạn vật (IoT), S.M.A.C (S.M.A.C là nền tảng mới nhất của ngành CNTT thế giới, dựa trên 4 xu hướng hiện đại là Social - xã hội (S), Mobile - di động (M), Analyties - phân tích dữ liệu (A) và Cloud - đám mây (C).), công nghệ nano (CNNN), sinh học, vật liệu mới..., đặc trưng là sự kết hợp các công nghệ giúp xóa nhòa ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, số hóa và sinh học.

Sự ra đời của CMCN lần thứ 4 với xu hướng thúc đẩy lan tỏa rộng rãi công nghệ; kết hợp nhiều loại hình công nghệ số và hội tụ công nghệ số với các công nghệ khác đã tạo ra xu thế sản xuất và kinh doanh mới, tăng yếu tố công nghệ, tự động hóa, tăng trí tuệ nhân tạo, tích hợp giữa con người và máy móc từ đó sản phẩm được làm ra rẻ hơn, chất lượng hơn, đưa xu hướng tiêu dùng trở nên văn minh, hiện đại.

CMCN lần thứ 4 đang làm thay đổi sâu sắc và nhanh chóng cách thức sản xuất và chế tạo. Tương lai trong các “nhà máy thông minh”, các máy móc được kết nối internet và liên kết với nhau qua một hệ thống có thể tự hình dung toàn bộ quy trình sản xuất rồi đưa ra quyết định sẽ thay thế dần các dây chuyền sản xuất trước đây. Theo đó, hệ thống kết nối internet sẽ thu thập nhu cầu của khách hàng, nhà sản xuất sẽ cập nhật phần mềm để lên đời sản phẩm như những chiếc điện thoại thông minh hiện nay. Không những sản phẩm, mà thiết bị sử dụng trong sản xuất cũng chỉ cần cập nhật phần mềm để thêm tính năng mới mà không cần phải thay mới chi tiết hay bộ phận. Với internet, các nhà thiết kế có thể hợp tác với nhau mà không còn gặp phải vấn đề về khoảng cách. Điều này không chỉ liên quan đến quá trình biến đổi toàn diện của nền công nghiệp toàn cầu mà còn ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong cuộc sống, mang lại tốc độ và hiệu quả lớn hơn cho nhiều ngành nghề khác nhau.

Để đo tốc độ lan truyền của công nghệ, một số chuyên gia sử dụng tiêu chí thời gian mà sản phẩm công nghệ đạt ngưỡng 50 triệu người sử dụng. Theo đó, nếu như trước đây để đạt được con số 50 triệu người sử dụng, điện thoại cần 75 năm, radio cần 38 năm, tivi cần 13 năm, thì gần đây internet chỉ cần 4 năm và Facebook chỉ cần 3,5 năm. Những đột phá công nghệ diễn ra trong nhiều lĩnh vực với tốc độ rất nhanh và tương tác thúc đẩy nhau đang tạo ra một thế giới được số hóa, tự động hóa và ngày càng trở nên hiệu quả, thông minh hơn.


TSKH. Phan Xuân Dũng cùng các đại biểu tham quan gian hàng tại Triển lãm Khoa Học - Công Nghệ phục vụ Nông Nghiệp vùng Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên năm 2018.

2. Phương thức sản xuất, chế tạo trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4

Cuộc CMCN lần thứ 4 đang làm thay đổi sâu sắc và nhanh chóng cách thức, phương thức sản xuất và chế tạo mới, trong đó khả năng tiếp nhận nhu cầu của khách hàng và truyền tới công xưởng sản xuất ngay trong thời gian thực. Các dây chuyền sản xuất sẽ tự động kết hợp với nhau để sản xuất đơn chiếc mới mức giá thấp nhất. Đây gọi là thời đại sản xuất hàng loạt sản phẩm đơn chiếc theo nhu cầu của khách hàng.

Sẽ là sự xuất hiện những vật liệu mới nhẹ hơn, bền hơn, sợi carbon đang thay thế dần nhôm, thép trong các sản phẩm từ xe đạp cho tới máy bay; công nghệ nanô đang đem tới cho các sản phẩm những tính năng nâng cao, như loại băng giúp liền vết thương, động cơ chạy hiệu quả hơn hoặc bát đĩa sứ được làm sạch dễ dàng hơn.

Mô hình nhà máy mới, nhà máy thông minh đang được hình thành. Đó là những nhà máy sẽ không còn những người thợ người đầy dầu máy, đứng cạnh những chiếc máy dệt, thay vào đó, các công xưởng, nhà máy tương lai chỉ có 01 người bấm nút điều khiển từ xa nhiều việc, thậm chí 01 người có thể bấm nút điều khiển nhiều nhà máy.

Mô hình tương tác giữa các doanh nghiệp, doanh nghiệp với sản phẩm trong công nghiệp 4.0. Theo đó, các thiết bị và một phần hay toàn thể dây chuyền sản xuất ở một nhà máy tại một địa điểm hay nhiều địa điểm trên toàn cầu của một hay nhiều công ty được kết nối với nhau thông qua các cảm biến được kết nối với internet. Bên cạnh đó, mỗi món hàng trong sản xuất sẽ có một địa chỉ để được nhận dạng, kết nối với máy móc và dây chuyền sản xuất thông qua internet. Do đó, máy móc, thiết bị sản xuất, hàng hóa đang được sản xuất và những người làm việc sẽ được kết nối và liên tục tương tác để tự kiểm tra và tự điều chỉnh nhằm liên tục nâng cao hiệu quả, tăng năng suất và chất lượng trong sản xuất. Các thông tin sẽ được liên tục cập nhật, lưu trữ và phân tích.

Các đơn hàng và hàng hóa có khả năng tự xếp đặt địa điểm, quy trình và thời gian sản xuất để tối ưu hóa giá thành, chất lượng và thời điểm cũng như phương thức giao hàng đến người đặt hàng. Mặt khác, các dữ liệu sẽ là thông tin đầu vào quan trọng cho việc nghiên cứu phát triển các dòng sản phẩm mới với các thiết kế và nguyên liệu cũng như quy trình sản xuất mới phù hợp với các mong muốn ngày càng đa dạng và thay đổi nhanh chóng của khách hàng về nhu cầu sử dụng, kỹ thuật, mẫu mã, chất lượng, thời gian giao hàng và giá tiền.

Trọng tâm của Công nghiệp Internet được dựa trên một chuỗi các cảm biến hoạt động cùng nhau để thu thập và phân tích dữ liệu cho các mục đích cụ thể. Khi vận hành theo cách này, các cảm biến này có thể tạo ra hiệu quả mà chỉ trong thời gian ngắn trước đó cũng không thể tưởng tượng được. Công nghiệp Internet nói đến việc tích hợp máy móc với cảm biến và phần mềm được nối mạng. Điều này không chỉ liên quan đến quá trình biến đổi toàn diện của nền công nghiệp toàn cầu mà còn ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong cuộc sống, mang lại tốc độ và hiệu quả lớn hơn cho nhiều ngành nghề khác nhau.

3. Một số tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đến doanh nghiệp
Dưới tác động của CMCN lần thứ 4 sẽ có những ngành tăng trưởng mạnh và có những ngành sẽ phải thu hẹp đáng kể. Trong từng ngành, kể cả các ngành tăng trưởng thì sự tác động cũng có sự khác biệt giữa các doanh nghiệp; với sự xuất hiện và tăng trưởng nhanh của nhiều doanh nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và sự thu hẹp, kể cả đào thải của các doanh nghiệp lạc nhịp về công nghệ. Cuộc CMCN lần thứ 4 đang vẽ lại bản đồ kinh tế thế giới, với sự suy giảm quyền lực của các quốc gia dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên và sự gia tăng mạnh của các quốc gia dựa chủ yếu vào công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một số tập đoàn lớn vang bóng một thời và thống lĩnh thị trường trong một giai đoạn dài đang bị các doanh nghiệp khởi nghiệp trẻ trong lĩnh vực công nghệ thông tin, chế tạo, tài chính ngân hàng vượt qua. Các công ty Google, Facebook v.v... đang tăng trưởng nhanh, trong khi các công ty tiếng tăm khác như IBM, Microsort, Cisco, Intel hay các tập đoàn điện tử lớn của Nhật Bản đang phải trải qua một quá trình tái cơ cấu đầy khó khăn.

Sự đổi mới không ngừng và liên tục từ số hóa đơn giản (CMCN lần thứ 3) sang đổi mới dựa trên sự kết hợp, sự tích hợp của các công nghệ cao (CMCN 4.0) đang buộc các doanh nghiệp, phải xem xét lại cách thức, sự lãnh đạo kinh doanh và điều hành cấp cao của chính doanh nghiệp.

Trong tương lai không xa, sản phẩm, con người và máy móc sẽ hoàn toàn có thể giao tiếp với nhau như trên mạng xã hội. Để duy trì tính cạnh tranh, các nhà máy sẽ phải cung cấp các thiết kế tùy chỉnh và có khả năng thay đổi sản phẩm nhanh chóng; sử dụng các công nghệ mới để số hóa toàn bộ qui trình, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường; hợp nhất mạng lưới sản xuất dùng giải pháp quản lý vòng đời sản phẩm để nhân viên có thể làm việc thông qua mạng; dùng robot bán tự động làm việc bên cạnh con người để tăng năng suất và vẫn đảm bảo chất lượng; phân tích dữ liệu thu thập được về khách hàng để cung cấp các dịch vụ kỹ thuật mới.

Trong xu thế mới, khách hàng ngày càng trở thành trung tâm của nền kinh tế, tất cả đều nhằm làm thế nào cải thiện cách thức phục vụ khách hàng. Doanh nghiệp đang chịu tác động từ hai phía.

Về phía cung, sự ra đời của các công nghệ mới tạo ra những phương thức hoàn toàn mới đáp ứng các nhu cầu hiện tại và phá vỡ đáng kể các chuỗi giá trị công nghiệp hiện có. Sự phá hủy cũng xuất hiện từ những đối thủ cạnh tranh sáng tạo, nhanh nhạy, những người nhờ tiếp cận với các nền tảng kỹ thuật số toàn cầu cho nghiên cứu, triển khai, tiếp thị, bán hàng và phân phối, có thể lật đổ những người đương nhiệm nhanh hơn bằng cách cải thiện chất lượng, tốc độ, hay giá cả đối với giá trị cung cấp.

Về phía cầu, những thay đổi lớn như minh bạch ngày càng tăng, sự tham gia của người tiêu dùng, các hình mẫu mới về hành vi của người tiêu dùng buộc các công ty thích nghi với cách họ thiết kế, tiếp thị và cung cấp các sản phẩm và dịch vụ.

Bên cạnh đó, sự phát triển của các công nghệ nền tảng cho phép kết hợp cả cung và cầu để phá vỡ cấu trúc ngành công nghiệp hiện có. Những nền tảng công nghệ, dễ dàng sử dụng với các điện thoại thông minh, tập hợp con người, tài sản, và dữ liệu - do đó tạo ra những cách thức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ hoàn toàn mới trong quá trình này. Chúng hạ thấp các rào cản đối với các doanh nghiệp và cá nhân để tạo ra sự giàu có, làm thay đổi môi trường cá nhân và chuyên môn của người lao động.


Lãnh đạo Đảng và Nhà nước cùng lãnh đạo các Bộ, ban ngành tham dự Lễ trao Giải thưởng 100 THV Bền vững 2016, tại Hà Nội.

4. Việt Nam với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4

Sự phát triển mạnh mẽ của KH&CN trên thế giới như hiện nay là chưa từng có trong lịch sử loài người, đã đưa loài người được sống trong một xã hội thông minh, một xã hội thông tin đầy ắp những dữ liệu lớn. Nếu kinh tế tri thức và sự biến chuyển trong các chuỗi giá trị toàn cầu đang tạo ra thời cơ mới cho Việt Nam hội nhập sâu hơn và hiệu quả hơn vào kinh tế thế giới, ta phải có khát vọng thay đổi để thích ứng và nắm bắt cơ hội này.

4.1. Thay đổi tư duy phát triển, cách nhìn đột phá
Thế giới ngày nay là một thế giới thay đổi vô cùng nhanh chóng. Cuộc CMCN lần thứ 4 đã, đang diễn ra với tốc độ như vũ bão và chưa có tiền lệ. Sự tiến bộ KH&CN thế giới không hề có ý định dừng lại để “chờ đợi” bất kỳ ai. Người dân ở nhiều quốc gia đều không thể chịu được sự “bình thường”, “sự lề mề” của những người “dẫn dắt” họ, họ muốn thay đổi. Những gì đã diễn ra ở các nước như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Pháp, Trung Quốc, Philippine, trong thời gian gần đây đã chứng minh điều đó.

(1) Thế giới đang thay đổi nhanh chóng thì Việt Nam cũng cần phải có sự thay đổi và chúng ta có thể thay đổi nhanh chóng. Chúng ta cần phải thay đổi tiến lên phía trước để thoát khỏi sự trì trệ, chậm chạp và nguy cơ tụt hậu ngày càng xa. Muốn vậy, cần đổi mới tư duy, tư duy tổng thể toàn cầu, tư duy tiến cùng thời đại, tư duy kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh thời đại, mà trong đó nguồn lực, động lực quan trọng nhất là tri thức và sáng tạo. Tri thức và sáng tạo dựa trên nền tảng của KH&CN cao - nền tảng của cuộc CMCN lần thứ 4.

(2) Dám chấp nhận những khái niệm mới, tư duy mới có khi trái ngược với những gì mà ta đang và đã quan niệm trong một thời gian dài. Có nhiều khái niệm đã tồn tại từ rất lâu, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm nhưng đến nay cũng có thể phải thay đổi, theo đó:
- Khái niệm “Công ty đa quốc gia” là công ty đông người, tồn tại lâu. Có phải vậy không? Sự xuất hiện của các doanh nghiệp khởi nghiệp mới đây như Uber, Grab… đã làm chúng ta phải xem xét lại khái niệm này…
- Có người băn khoăn khái niệm “Ông chủ doanh nghiệp tư nhân” còn có phải là ông chủ quyết định mọi việc của doanh nghiệp không? Một ví dụ, Ông Kalanick - CEO Uber, ngày 25/6/2017 bị đồng nghiệp của ông họp nhóm lại và cách chức ông vì không còn đáp ứng yêu cầu, nhưng yêu cầu ông phải tìm người giỏi hơn ông để lãnh đạo công ty. Ông chính là người sáng lập Uber, công ty trị giá 100 tỷ USD tại thung lũng Silicon, công ty không có hệ thống ô tô taxi nào nhưng trong tay có hàng triệu ô tô.

Khái niệm vị thế của mỗi quốc gia là phụ thuộc vào tầm ảnh hưởng của chính quốc gia đó, khát vọng và dám nghĩ dám làm của dân tộc đó, tổ chức đó chứ không phụ thuộc nhiều vào dân số hay diện tích lãnh thổ lớn, nhỏ.

(3) Đổi mới tư duy và phương thức quản lý phải dựa trên nền tảng công nghệ cao, có hệ thống tri thức, lý luận mới và tinh thần sáng tạo.
Đó là tư duy tích hợp, liên ngành, gắn với sản phẩm thông minh, trí tuệ nhân tạo, Internet kết nối vạn vật... là sự tích hợp và hội tụ của các công nghệ và sự tương tác của chúng trên các lĩnh vực vật lý, số hóa và sinh học. Do đó, việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài là cơ sở trực tiếp để đổi mới tư duy đột phá vào một nguồn lực mới, khâu quan trọng của CMCN lần thứ 4.

(4) Trí tuệ con người luôn phải được cập nhật và phát triển, do đó phải học, học liên tục, học mãi.
Hơn bao giờ hết, muốn được trở thành con người tự do, được lựa chọn công việc mình làm thì phải học cái mới, cập nhật kiến thức mới; nhưng phải biết học cái gì và học như thế nào, nếu vẫn cứ giáo điều, lý thuyết chủ đạo của mình là đúng thì chính mình đã sai lầm lớn, mình không vươn lên mà đang ở lại phía sau. Nếu học đúng thì tư tưởng sẽ được tự do, được tự do lựa chọn không chịu sự a dua hay ép buộc nào. Theo đó, chính bản thân sẽ tự do phát triển, cùng với đó là kiến tạo tương lai.

4.2. Phải nắm rõ bản chất của cuộc CMCN lần thứ 4, thực trạng đất nước để có giải pháp đúng đắn.
Phải nhận thức rõ cuộc CMCN lần thứ 4 là cuộc cách mạng của sự hội tụ từ nhiều công nghệ và lĩnh vực công nghệ cao. Vì thế, muốn đạt được tầm cao đó của công nghệ là vô cùng khó khăn. Do đó, tuyệt đối không được tầm thường hóa cuộc cách mạng này - cuộc cách mạng của đỉnh cao trí tuệ loài người.

Hiện nay, có điều đáng buồn là một số người đã tầm thường hóa cuộc CMCN lần thứ 4, họ cho rằng mọi nước đều bình đẳng, đều một vạch xuất phát và Việt Nam có thể đi đầu và dẫn dắt thế giới!? Đây là nhận thức, là sự ngộ nhận vô cùng tai hại. Từ nhận thức này có thể dẫn đến lạc quan tếu, sẽ sai lầm trong các chính sách phát triển. Điều đó cũng đã từng diễn ra đối với KH&CN, cũng như GD&ĐT. Hậu quả là KH&CN cũng như GD&ĐT nước nhà trở nên tụt hậu, không tương xứng với tầm vóc dân tộc ta. Cần phải được khắc phục và chấn chỉnh.

Chúng ta cần biết rõ là chúng ta đang lạc hậu. Trước mắt để áp dụng được thành quả của CMCN lần thứ 4, cần phải nỗ lực hết mình phát triển KH&CN cũng như GD&ĐT chất lượng cao, là người học hỏi, không phải là người tạo ra CMCN lần thứ 4, do đó không phải là người đi đầu, người dẫn dắt dắt thế giới trong cuộc CMCN lần này. Nhận thức rõ như vậy mới đủ khiêm tốn để phát triển.

4.3. Nắm bắt thời cơ và thuận lợi; hạn chế, loại bỏ khó khăn, thách thức; đẩy nhanh ứng dụng công nghệ cao và hiện đại
Cần sớm thống nhất nhận thức đúng về thời cơ và thách thức đối với dân tộc khi thế giới đang chuyển mạnh sang thời đại CMCN lần thứ 4. Bên cạnh những khó khăn, thách thức lớn thì CMCN lần thứ 4 cũng là cơ hội và thời cơ thực hiện đường lối, chủ trương “sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”, để xây dựng chiến lược công nghiệp mới gắn với các đặc trưng của nó. Từ đó sẽ hình thành các chính sách KH&CN cũng như GD&ĐT phù hợp với xu hướng Internet kết nối vạn vật, điện toán đám mây, CNNN, vật lý, sinh học, trí tuệ nhân tạo, người máy kết nối…

(1) Nắm bắt cơ hội tốt về hợp tác quốc tế và thị trường để tiếp cận và tiếp nhận các công nghệ cao, hiện đại từ nước ngoài
- Một là, cơ hội về thị trường. Việt Nam đã trở thành đối tác của hầu hết các tổ chức Quốc tế lớn mạnh, của các nước có công nghệ cao bậc nhất thế giới - đó là cơ hội lớn, những điều kiện tuyệt vời để cùng với các đối tác hướng tới tương lai. Việt Nam cần khai thác tối đa thuận lợi này, tiếp thu công nghệ hiện đại nhất của thế giới, thực hiện đi tắt đón đầu để công nghiệp hóa đất nước.

- Hai là, cơ hội về hợp tác quốc tế. Đó chính là niềm tin và tình cảm mà bạn bè quốc tế đang dành cho chúng ta. Có lẽ chưa bao giờ mà chúng ta có một vị thế quốc tế như bây giờ, có đối tác chiến lược với tất cả các quốc gia lớn và mạnh trên thế giới, bạn bè năm châu phần lớn đều tin tưởng chúng ta để chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác với nhau.

- Ba là, cơ hội nhờ “lợi thế người đi sau”. Chúng ta có thể được hưởng những thành tựu, tiến bộ KH&CN của các quốc gia đi trước đã nghiên cứu, tiếp cận những thành tựu khoa học này mà không phải mất nhiều thời gian nghiên cứu hay cần đến những mối quan hệ phức tạp khác.

- Bốn là, Việt Nam có một đội ngũ lao động trẻ đông đảo, ham học hỏi, tiếp thu nhanh công nghệ mới, là tiền đề quan trọng để ứng dụng các thành quả của cuộc CMCN lần thứ 4. Việt Nam có thể cùng với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, với các đối tác hàng đầu của Mỹ, Nhật Bản, Châu Âu để đem những tiến bộ KH&CN và tối ưu hóa, tự động hóa việc sản xuất vào ứng dụng tại Việt Nam.

- Năm là, thế năng của dân tộc ta hiện nay. Qua hơn 30 năm Đổi mới chúng ta đã lớn lên trên tất cả các mặt: Kinh tế, chính trị xã hội, quốc phòng, an ninh, văn hóa, giáo dục, KH&CN… Đây là thời điểm hơn bao giờ hết chúng ta đang có thế và cần phải biết có lực để vươn lên.

Đó là những cơ hội cơ bản trong biết bao nhiêu cơ hội khác như nguồn nhân lực, vị trí địa chính trị và truyền thống dân tộc…

(2) Biến khó khăn thành thuận lợi

Sự trao đổi và chia sẻ trong lĩnh vực thông tin, trí thức, công nghệ giữa hai tổ chức, hai quốc gia hay hai doanh nghiệp vốn có từ lâu, không chỉ hàng trăm năm, đôi khi cả hàng ngàn năm về trước. Dù vậy, sự chênh lệch về trình độ kinh tế, tri thức, về KH&CN, sự khác biệt về văn hóa-xã hội, tập tục cuộc sống sẽ là những khó khăn và trở ngại cho quá trình trao đổi, chia sẽ thông tin trí thức và công nghệ. Đó là một số khó khăn trong muôn vàn khó khăn, muôn hình, muôn vẻ, nhưng có thể và cần phải biến nó thành những bức tường ngăn cản sự xâm lăng của công nghệ lạc hậu, văn hóa đồi trụy và những tư tưởng bành trướng, xâm lược nếu có.

Để vượt qua khó khăn trong ứng dụng và tiếp nhận công nghệ phải có năng lực nội sinh, có văn hóa ngoại giao uyển chuyển, khôn khéo mới có thể tạo niềm tin cho đối tác có công nghệ cao hơn chúng ta để chuyển giao; tránh tối đa sức ép của những đối tác lắm tiền, nhiều của nhưng chưa tôn trọng chúng ta đã đưa công nghệ có trình độ lạc hậu vào nước ta, đẩy tụt hậu xa hơn, gây suy thoái đạo đức xã hội và thảm họa môi trường.

5. Giải pháp về khoa học và công nghệ trong thời kỳ Cách mạng công nghiệp lần thứ 4

Việt Nam cần đáp ứng được những yêu cầu mà cuộc CMCN lần thứ tư đặt ra, phải coi KH&CN là nền tảng quan trọng đưa sự phát triển mang tính đột phá và bền vững của đất nước trong tương lai. Cần ưu tiên, chọn lọc những KH&CN tiên tiến, phù hợp xu thế và tạo ra sự phát triển nhảy vọt, bền vững cho tương lai, chú trọng đầu tư vào những lĩnh vực mới; lựa chọn các ngành, công nghệ mũi nhọn đầu tư phát triển, cần nhanh chóng thoát khỏi bị lệ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài.

5.1. Tập trung đầu tư một cách có hiệu quả cho KH&CN
Các nước càng phát triển, có nhiều phát minh sáng chế càng thiếu tiền cho hoạt động KH&CN, vì không có đầu tư thì không thể có sự phát triển, đó là nguyên lý, đầu tư phải gắn liền với cách thức sử dụng và quản lý nguồn ngân sách. Lợi ích của đầu tư cho hoạt động KH&CN là rất rõ nhưng thực tế việc đầu tư cho hoạt động KH&CN ở nước ta thời gian qua rất hạn chế, chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước (NSNN).

Cần nâng cao nhận thức cho người quản lý, cho người làm chính sách nhất là cho doanh nghiệp, để họ hiểu rằng đầu tư cho KH&CN chính là đầu tư để phát triển bền vững, giúp doanh nghiệp ổn định và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt; Nhà nước phải có quy định buộc các doanh nghiệp đầu tư cho KH&CN của chính doanh nghiệp; khi doanh nghiệp đã dành một phần lợi nhuận đóng góp vào quỹ phát triển KH&CN thì nhà nước cần có các quy định để sử dụng quỹ được thuận lợi và có hiệu quả nhất.

5.2. Thực hiện tốt chính sách và giải pháp về chuyển giao công nghệ
(1) Phải lựa chọn công nghệ “phù hợp” để chuyển giao và ứng dụng, mà công nghệ trong cuộc CMCN lần thứ tư là những công nghệ ở đỉnh cao của nhân loại. Lựa chọn công nghệ mà ứng dụng và chuyển giao phải phù hợp từ những yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh, dân số, tài nguyên, môi trường văn hoá - xã hội và các hệ thống pháp lý - chính trị. Việc lựa chọn công nghệ phù hợp đóng một vai trò cực kỳ quan trọng, nếu không sẽ gây lãng phí tiền bạc và công sức mà kết quả đưa lại kém. Trong quá trình này phải tách bạch rõ giữa ứng dụng công nghệ để phát triển đất nước và mua thiết bị mới, hiện đại về để dùng. Không được lẫn lộn.

(2) Phải đa dạng hoá luồng chuyển giao, đa phương hoá đối tượng, đa dạng hoá loại hình và đa dạng hoá nội dung CGCN... nhằm tăng cường tiếp nhận công nghệ, thiết bị và máy móc; tiếp cận các nguồn tài chính nước ngoài, các kỹ năng quản lý hiện đại; tăng năng suất và hiệu suất lao động; hiện đại hoá quy trình sản xuất và tạo việc làm...

(3) Phải ngăn ngừa công nghệ lạc hậu vào Việt Nam. Một số đối tác nước ngoài vì mục đích lợi ích không chính đáng đã tìm cách lợi dụng pháp luật, bộ máy hành chính của chúng ta còn nhiều bất cập để đưa thiết bị, công nghệ lạc hậu vào nước ta.

Công nghệ, thiết bị cùng công nghệ muốn được chuyển vào Việt Nam thì phải đã và đang được kiểm chứng, sử dụng rộng rãi ở một số quốc gia có trình độ, có thu nhập cao hơn nước ta ít nhất từ 2 - 5 lần tùy vào công nghệ, lĩnh vực công nghệ cần áp dụng.

5.3. Đổi mới và sáng tạo công nghệ, ứng dụng công nghệ trong doanh nghiệp

Việc ứng dụng công nghệ có trình độ cao, hiện đại vào sản xuất kinh doanh và việc đầu tư cho đổi mới công nghệ và tiến tới sáng tạo công nghệ sẽ quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu vẫn chưa coi đổi mới công nghệ, sáng tạo công nghệ là sự sống còn của doanh nghiệp thì việc cạnh tranh về năng suất, chất lượng sản phẩm hàng hóa của các doanh nghiệp Việt Nam sẽ gặp vô vàn khó khăn khi kinh tế Việt Nam đang bước vào cuộc chơi lớn, mới và biến đổi vô cùng nhanh chóng trên nền tảng một nền trí tuệ cao của nhân loại.

5.4. Chính sách làm cho doanh nghiệp cần đến KH&CN, đến nguồn nhân lực bậc cao

Sản phẩm trong nước đã sáng tạo, chế tạo được thì không được mua của nước ngoài để tạo điều kiện cho KH&CN Việt Nam phát triển, công nghiệp chế tạo Việt Nam phát triển.

Phải xác định việc áp dụng công nghệ từ các kết quả nghiên cứu trong nước là một quá trình và là trách nhiệm. Thực tế, có một số doanh nghiệp áp dụng công nghệ trong nước chỉ một lần. Lần sau đi mua của nước ngoài. Nếu vậy thì làm sao có động lực để hoàn thiện công nghệ trong nước, làm sao nâng cao tiềm lực quốc gia. Nhà nước phải có chính sách cụ thể về vấn đề này để khuyến khích, thậm chí là bắt buộc các doanh nghiệp mua, áp dụng công nghệ mà trong nước làm ra được.

***

Thời đại của chúng ta là thời đại mà KH&CN phát triển nhanh như vũ bão. Cuộc CMCN lần thứ 4 đang là tiền đề để đẩy mạnh sang chuyển đổi số, kinh tế số, tạo nên những chuyển biến rất nhanh chóng về kinh tế - xã hội. Để KH&CN phát triển, bên cạnh tố chất của con người, của dân tộc đó thì yếu tố thể chế, cơ chế để con người có cơ hội phát huy được trí tuệ của mình đóng vai trò quyết định. Với tố chất của con người Việt Nam, nếu trong thời gian tới, cơ chế, chính sách phù hợp hơn, khát vọng làm giàu của các doanh nghiệp sẽ được hun đúc đưa dân tộc Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu như Bác kính yêu từng mong ước.

Chúng ta đang đứng trước một vận mệnh mới, một cuộc cách mạng với những thay đổi rất nhanh chóng, các nước trên thế giới không chờ đợi ai, vì vậy chúng ta phải vào cuộc với một quyết tâm chính trị lớn để tiếp cận và vươn tới làm chủ KH&CN tiên tiến và cao của thế giới, đưa KH&CN trở thành lực lượng sản xuất trong phát triển kinh tế - xã hội, đưa chúng ta tới tầm cao mới.

Theo: thv.vn

Tin nổi bật trong tuần

Tin xem nhiều

Kim ngạch thương mại song phương Việt-Anh 'bứt phá' ngay từ đầu năm

(Chinhphu.vn) - Thông tin từ Vụ Thị trường châu Âu-châu Mỹ (Bộ Công Thương) cho biết, trong tháng 1/2021, tổng kim ngạch...

Hỗ trợ trực tuyến tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế

(Chinhphu.vn) – Trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, để thực hiện “mục tiêu kép” theo chỉ đạo của...

Việt Nam thăng hạng 'quyền lực mềm toàn cầu'

(Chinhphu.vn) - Theo Báo cáo chỉ số quyền lực mềm toàn cầu (Brand Finance Global Soft Power Index Report) năm 2021, Việt Nam là...

Thủ tướng: ‘Không nên chỉ chú trọng đại bàng mà cần có hình dung rõ ràng về chiếc tổ’

(Chinhphu.vn) – Chúng ta đang nói về một môi trường kinh doanh năng động và cởi mở trong việc lôi kéo “đại bàng”...

Xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng cao kỷ lục

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tháng 1/2021 đạt 55 tỉ USD. Trong đó...

Bộ Công Thương: Hoa Kỳ không áp thuế chống bán phá giá tôm với 1 DN Việt Nam

Bộ Công Thương cho biết cơ quan chức năng của Hoa Kỳ thông báo họ không có bằng chứng để kết luận 1 doanh nghiệp...

CÔNG TY PHÁT TRIỂN KỸ THUẬT VĨNH LONG (TNHH) - ĐỒNG HÀNH CÙNG NÔNG DÂN - NÔNG NGHIỆP

Là doanh nghiệp tiêu biểu của tỉnh Vĩnh Long, Công ty Phát triển kỹ thuật Vĩnh Long (TNHH) sản xuất các sản phẩm phân...

CÔNG TY CỔ PHẦN XI MĂNG TÂY ĐÔ - THƯƠNG HIỆU XI MĂNG NỔI BẬT KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Trải qua 25 năm hoạt động, công ty Cổ phần Xi măng Tây Đô đã được sự tín nhiệm của đông đảo khách hàng tin...

Banner bottom page 2
Banner bottom page